Ngày 14/5/2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định 51/2010/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2011 (Nghị định 51) và thay thế Nghị định số 89/2002/NĐ-CP ngày 07/11/2002 quy định về việc in, phát hành, sử dụng, quản lý hóa đơn (Nghị định 89). Nghị định này có rất nhiều điểm mới so với Nghị định 89. Thông qua các điểm mới này phần nào giải quyết được những bất cập về việc in, phát hành, sử dụng và quản lý hóa đơn của doanh nghiệp và của cơ quan quản lý, cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, kiểm soát về hóa đơn chứng từ của hàng hóa.

Theo khoản 1 điều 16 Nghị định, khi bán hàng hóa, dịch vụ có tổng giá thanh toán dưới 200.000 đồng/lần thì đơn vị bán hàng không phải lập hóa đơn, trừ trường hợp người mua yêu cầu.

Hóa đơn  bao gồm 4 loại: Hoá đơn xuất khẩu , hoá đơn GTGT , hóa đơn bán hàng, hoá đơn khác (vé thẻ hoặc các chứng từ có tên gọi khác). Hoá đơn được thể hiện bằng 3 hình thức: Hoá đơn tự in, hoá đơn điện tử, hoá đơn đặt in (Điều 4 Nghị định).

Khoản 5 điều 5 Nghị định 51 quy định: tổ chức, cá nhân kinh doanh có thể đồng thời cùng lúc sử dụng nhiều hình thức hóa đơn khác nhau: hóa đơn tự in, hóa đơn điện tử và hóa đơn theo mẫu đặt in. Nhà nước khuyến khích hình thức hóa đơn điện tử, một hình thức hoá đơn mới.

Điều 6 Nghị định 51 cũng đã chính thức đặt khuôn khổ pháp lý cho doanh nghiệp được tự in hóa đơn kể từ khi có mã số thuế thay vì phải chờ mua hóa đơn tại cơ quan quản lý thuế. Cụ thể, đối tượng được tự in hóa đơn là doanh nghiệp có mức vốn điều lệ theo quy định của Bộ Tài chính; doanh nghiệp đã được thành lập theo quy định của pháp luật trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao; các đơn vị sự nghiệp công lập có sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật. Các tổ chức, cá nhân kinh doanh khác chỉ được tự in hóa đơn để sử dụng cho việc bán hàng hóa, dịch vụ nếu có đủ các điều kiện sau: Đã được cấp mã số thuế; có doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ; không bị xử phạt về các hành vi vi phạm pháp luật về thuế trong 365 ngày liên tục tính đến ngày thông báo phát hành hóa đơn tự in; có hệ thống thiết bị đảm bảo cho việc in và lập hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ; là đơn vị kế toán và có phần mềm bán hàng hóa, dịch vụ gắn liền với phần mềm kế toán, đảm bảo việc in và lập hóa đơn chỉ được thực hiện khi nghiệp vụ kế toán phát sinh.

Hoá đơn điện tử được khởi tạo, lập, xử lý trên hệ thống máy tính của tổ chức, cá nhân kinh doanh đã được cấp mã số thuế khi bán hàng hoá, dịch vụ và được lưu trữ trên máy tính của các bên theo quy định của pháp luật về giao dịch Điện tử (Điều 7 Nghị định).

Điều 9 Nghị định 51 quy định: Tổ chức, cá nhân kinh doanh có mã số thuế nhưng không đủ điều kiện được tự in hóa đơn hoặc khởi tạo hóa đơn điện tử thì phải đặt in hóa đơn. Hóa đơn đặt in được in ra dưới dạng mẫu in sẵn. Tổ chức, cá nhân kinh doanh trực tiếp ký hợp đồng bằng văn bản với nhà in có giấy phép hoạt động ngành in (không phải nhà in do cơ quan thuế chỉ định như hiện nay).

Cục Thuế được đặt in hóa đơn để bán cho các cho tổ chức không phải là doanh nghiệp nhưng có hoạt động kinh doanh, hộ gia đình và cá nhân kinh doanh có cơ sở tại địa phương; để cấp cho tổ chức không phải là doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân không kinh doanh nhưng có phát sinh hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ cần có hóa đơn để giao cho khách hàng .Các hóa đơn này phải có tên Cục Thuế ở góc trên bên trái của tờ hóa đơn (Điều 9 và điều 10 Nghị định). Như vậy, từ ngày 1/1/2011, các doanh nghiệp phải tự in hoá đơn,  đặt in hóa đơn hoặc sử dụng hóa đơn điện tử; doanh nghiệp không còn được sử dụng hoá đơn do cơ quan thuế cung cấp cho việc bán hàng hoá hay cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp.

Khoản 4 điều 15 Nghị định 51 quy định: Trường hợp bán hàng qua điện thoại, qua mạng; bán hàng hóa, dịch vụ cùng lúc cho nhiều người tiêu dùng, khi lập hóa đơn người bán hoặc người mua không phải ký tên theo quy định của Bộ Tài chính.

Ngoài ra Nghị định cũng quy định nhiều điểm mới về mức phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sử dụng hóa đơn.

Thông qua các điểm mới này phần nào giải quyết được những bất cập về việc in, phát hành, sử dụng và quản lý sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp và của các cơ quan quản lý, cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, kiểm soát về hóa đơn chứng từ của hàng hóa.

Đào Thị Phương Dung (Chi cục Quản lý thị trường Bình Định)